Yogurt’tan kiosk’a: İngilizceye Türkçeden geçen kelimeler

İngilizce öğrenirken kendinizi hep “alan” tarafta hissedersiniz: kelimeler onlardan, kurallar onlardan, siz yalnız ezberleyensiniz. Oysa trafik hiç de tek yönlü değil. İngilizcenin gündelik sözlüğünde, yüzyıllar önce Türkçeden yola çıkmış kelimeler dolaşıyor — bazıları o kadar yerleşmiş ki İngilizce konuşanlar Türkçe kökenini hiç duymamış. Birkaç tanesine yakından bakalım.

Yogurt

Listenin tartışmasız yıldızı. Online Etymology Dictionary'ye göre kelime İngilizceye 1620'lerde, Osmanlı Türkçesindeki yoğurt sözcüğünden girdi. Kaynak, kökü Türkçedeki “yoğurmak / yoğunlaştırmak” ailesine bağlar — yani kelimenin içinde bugün de kullandığınız “yoğurmak” fiili duruyor. Bir İngiliz süpermarketindeki yogurt rafı, dört yüz yıllık bir Türkçe kelimeyi taşıyor.

Kiosk

Bugün İngilizcede gazete standından self-servis ekranlarına kadar her şeye kiosk deniyor. Kelimenin yolculuğu ise bir bahçe yapısından başlıyor: Türkçe köşk (o da Farsça kūşk'ten), 17. yüzyılda Fransızcaya kiosque olarak geçti; Avrupa bahçelerini süsleyen pavyonlara bu ad verildi. 1860'larda sokak satış kulübeleri için kullanılmaya başlandı ve modern anlamına oradan vardı. Yani havaalanındaki “check-in kiosk”un soyağacında bir Osmanlı köşkü var.

Ya kahve?

Coffee kelimesinin Avrupa dillerine yayılmasında Türkçe kahve önemli bir duraktır (kelimenin daha eski kökeni Arapça qahwa'ya uzanır). Kahvehane kültürünün Avrupa'ya Osmanlı üzerinden taşındığı dönemde kelime de birlikte seyahat etti. Tek başına “Türkçe kökenli” demek fazla iddialı olur — ama yolculuğun Türkçe durağı olmadan bugünkü hali eksik anlatılmış olurdu.

Bu bilgi ne işe yarar?

İtiraf edelim: havaalanında “yogurt aslında Türkçe” demek işinizi görmez. Ama bu hikayelerin öğrenmeye dolaylı bir katkısı var. Kelimeleri köken hikayeleriyle öğrenmek, onları çıplak ezberden çıkarıp bir anlatıya bağlar — ve bir anlatıya bağlanan bilgi daha kolay geri çağrılır (bunu unutma eğrisi yazısında anlatmıştık). Bir de şu var: İngilizceyi “bize tamamen yabancı bir dünya” olarak görmek öğrenmeyi ağırlaştırır. Kelime dağarcığının içinde kendi dilinizin izlerini görmek, o mesafeyi kısaltır.

Küçük bir oyun

Bir dahaki İngilizce metninizde köken avına çıkın: size tanıdık gelen bir kelime görünce sözlükte etimolojisine bakın. Bazen tesadüftür, bazen gerçek bir akrabalık çıkar — iki durumda da kelimeyle beş dakika fazladan ilgilenmiş olursunuz, bu da ezberden iyidir.

İngilizceyle aranızdaki mesafeyi kapatmaya bir yerden başlamak isterseniz ücretsiz seviye testi yaklaşık yarım saat sürer, kayıt gerektirmez. Sorularınız için ön kayıt bırakabilirsiniz — ödeme ve taahhüt yok.

Kaynaklar